onkolog

Pogromcy Zdrowotnych Mitów: Onkologia

Białko żywi raka? A może nowotwór da się zagłodzić? Zdrowotne mity z zakresu onkologii obala lek. med. Michał Piątek, onkolog z Centrum Medycznego Signum.

Fakt/Mit

Mit: Palacze tytoniu są narażeni wyłącznie na nowotwory płuc.
Uważa się, że ok. 30 proc. nowotworów ma związek z paleniem papierosów. W XIX wieku, kiedy palenie papierosów jeszcze nie było zjawiskiem powszechnym a najczęściej palono fajkę, rak płuc był bardzo rzadko spotykany, niemal kazuistyczny. Papierosy mają wpływ nie tylko na rozwój raka płuc, ale również na powstawanie nowotworów w obrębie głowy i szyi (wargi, jamy ustnej, gardła oraz krtani), przełyku, pęcherza moczowego, trzustki i wątroby.

Fakt: Chudnięcie to normalny stan towarzyszący chorobie nowotworowej.
Chudnięcie niemające przyczyny w diecie czy wzmożonym wysiłku fizycznym niemal zawsze jest objawem patologicznym, którego jedną z przyczyn może być choroba nowotworowa. Zmiany usytuowane w przewodzie pokarmowym mogą upośledzać jego drożność, przez co pojawiają się zaburzenia wchłaniania, inne guzy – mogą wydzielać substancje zmieniające metabolizm, prowadząc do nadmiernego katabolizmu. Zasada jest więc prosta: chudniesz bez przyczyny – zbadaj się.

Mit: Raka można zagłodzić.
Absolutnie nie tędy droga. Nowotwór tworzą nasze własne komórki, które wymknęły się spod kontroli organizmu – taki bunt. Chcą więc – podobnie jak i my – odżywiać się, jakościowo mają podobne zapotrzebowanie jak pozostałe komórki, ilościowo mogą mieć „znacznie większy apetyt”, ze względu na szybszy metabolizm. Głodząc się, głodzimy więc nasze własne komórki, a nowotwór i tak zapewni sobie energię i budulec, korzystając z naszego ciała. Pacjent dobrze odżywiony ma większe szanse na wyzdrowienie, bo organizm ma więcej sił, żeby walczyć.

Fakt i Mit: Białko żywi raka.
Komórki nowotworowe powstają z naszych wcześniej prawidłowo funkcjonujących komórek, przez co wykazują do siebie wiele podobieństw. Do rozwoju potrzebują więc białka – podobnie jak i całej reszty substancji odżywczych. Samo białko nie może być „superpożywką” dla komórek nowotworowych, to przecież tylko białko! Wyeliminowanie go z naszej diety na pewno spowoduje niedobór białka w naszych prawidłowych komórkach, co doprowadzi do osłabienia całego organizmu – jego walki z komórkami nowotworowymi a ostatecznie przyspieszy rozwój nowotworu!

Mit: Witamina B12 stymuluje rozwój komórek nowotworowych.
To bardzo powszechny mit, który ma swoje źródło w badaniach na zwierzętach – badania te wykazały u zwierząt korelację między przyjmowaniem witaminy B12, a stymulacją komórek nowotworowych. Badania te nie wskazały jednak na istnienie takiej zależności w przypadku ludzi. Kilkakrotnie większe dawki witaminy B12 ani nie zmniejszają, ani nie zwiększają ryzyka zachorowania na chorobę nowotworową.

Mit: Lewoskrętna witamina C hamuje rozwój choroby nowotworowej.
Moja wiedza – podobnie jak wiedza każdego lekarza – powinna być oparta na faktach medycznych, a do dnia dzisiejszego nikt nie udowodnił, czy i jaki wpływ na chorobę nowotworową ma witamina C, bez względu na to, jak skrętna by nie była.

Mit: Choroba nowotworowa jest przede wszystkim uwarunkowana genetycznie.
Zdecydowanie większe znaczenie niż geny mają czynniki środowiskowe – to, jak żyjemy. Te czynniki są odpowiedzialne za 70-80 proc. chorób nowotworowych. Uwarunkowania genetyczne to zaledwie 5-10 proc. Rzucając palenie, zmniejszymy ryzyko zachorowania na nowotwór złośliwy o 1/3, drugie tyle to kwestia stylu życia i ruchu. To liczby, które działają na wyobraźnię (a przynajmniej powinny).

Mit: Rak może być zaraźliwy.
Absolutnie nie można zarazić się chorobą nowotworową, nawet przetaczając krew osoby chorej na nowotwór złośliwy osobie zdrowej. Ale jest inne ryzyko – zakażenia czynnikiem, który może w przyszłości doprowadzić do powstania choroby nowotworowej, jak wirus zapalenia wątroby typu B lub C, które mogą prowadzić do pierwotnych nowotworów wątroby lub wirus brodawczaka ludzkiego HPV, który może prowadzić do raka szyjki macicy.

Mit: Nowotwór złośliwy to choroba śmiertelna.
Nieleczone nowotwory złośliwe najczęściej prowadzą do śmierci, ale w porę zdiagnozowane mogą być całkowicie wyleczone. Jedne rokują lepiej, jak nowotwory jądra czy piersi, inne gorzej, kiedy choroba nowotworowa wywodzi się np. z płuc lub trzustki.

Fakt: Rak to choroba współczesności.
Już starożytni Egipcjanie opisywali zmiany będące guzami. Nie zmienia to jednak faktu, że nowotwory złośliwe to choroba współczesności, bo odsetek zachorowań jest większy niż kiedykolwiek wcześniej. Jeszcze w latach 60. ubiegłego wieku w Polsce notowano około 60 tys. zachorowań rocznie. Dzisiaj, ta liczba wzrosła niemal trzykrotnie. Ta statystyka ma przyczyny w przede wszystkim w paleniu tytoniu oraz stylu i – uwaga – długości życia. Statystycznie żyjemy dłużej i w związku z tym – rośnie również ryzyko wystąpienia choroby nowotworowej.

Fakt i Mit: Radio- i chemioterapia to trucizna.
Jak mawiał Paracelsus w XVI wieku: „Cóż jest trucizną? Wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną. Tylko dawka czyni, że dana substancja nie jest trucizną”. Nie inaczej jest z radio- i chemioterapią. Odpowiednio stosowane, mogą być niezwykle efektywną bronią w walce z nowotworami złośliwymi choć trzeba pamiętać o ich potencjalnym niekorzystnym wpływie na nasz organizm – niemniej jednak spodziewane korzyści ze stosowanej chemioterapii czy też radioterapii muszą przewyższać straty związane z działaniami ubocznymi.

Mit: Nie warto wycinać zmian nowotworowych, bo to przyspieszy przerzuty.
W przypadku znakomitej większości zmian podejrzanych o charakter nowotworowy, aby ustalić rozpoznanie należy zbadać podejrzaną tkankę pod mikroskopem (tzw. badanie cytologiczne lub badanie histopatologiczne, które jest wykonywane przez specjalistów patomorfologii). Konieczne jest więc uzyskanie materiału do badania (np. biopsja, podczas której lekarz pobiera fragment zmienionej tkanki). Tylko rozpoznanie cytologiczne lub histopatologiczne uprawnia do postawienia diagnozy nowotworu złośliwego! Nie wszystkie zmiany nowotworowe leczy się, wycinając zmienioną tkankę. Niektóre nowotwory, owszem, trzeba wyciąć, ale w inne wręcz nie sposób zaingerować chirurgicznie (w leczeniu stosuje się inne metody takie jak chemioterapia i/lub radioterapia).

Mit: Każdy wykryty guz jest rakiem.
Guzem nazywamy wszystko to, co ma kształt, objętość i wyróżnia się wśród zdrowych tkanek. Dopiero po przeprowadzeniu badania cytologicznego lub histopatologicznego możemy stwierdzić, czy dany guz to nowotwór złośliwy.